1 Księga Barucha – podstawowe informacje

1 Księga Barucha - informacje i kanoniczność

1 Księga Barucha – informacje i kanoniczność

Księga Barucha – księga deuterokanoniczna (wtórnokanoniczna), nie znajdująca się w kanonie protestanckim i judaizmu; uznawana za pismo apokryficzne. Autorstwo księgi przypisywane jest Baruchowi, sekretarzowi proroka Jeremiasza (Jeremiasza 45:1; zobacz także: Jeremiasza 32:12; Jeremiasza 36:4), jednak uznaje się, że została spisana dużo później, czyli w czasie panowania Machabeuszy, bądź też wkrótce po nim.

Księga Barucha bywa określana jako 1 Księga Barucha, dla odróżnienia od innych późniejszych dokumentów: 2 Ks. Barucha (powstała pod koniec I wieku lub na początku II w.), 3 Ks. Barucha (powstała po upadku Jerozolimy, niewykluczone, że spisana nawet dopiero w III wieku) oraz 4. Ks. Barucha.

Czytaj także: O aloesie w Biblii – wzmianka w 2 Księdze Barucha

Najwcześniejsze manuskrypty Ks. Barucha są spisane w języku greckim, choć uważa się, że styl pierwszej części księgi (1 Księga Barucha 1:1-3:8) wskazuje, że dokument został przetłumaczony z języka semickiego (druga część 1 Księga Barucha 3:9-5:9 to część poetycka).

Craig A. Evans 1 podsumowuje tematykę księgi w następujący sposób:

Celem pierwszej części jest uświadomienie sobie grzechu i potrzeby pokuty, podczas gdy celem drugiej części jest uwielbienie mądrości i pociechy uciśnionej Jerozolimie.

Zdaniem autora, scalenie obu części księgi nastąpiło ok. 100 r. p.n.e.

Księga Barucha – obecność w kanonie

Księgi Barucha nie ma w Biblii hebrajskiej, jednak znajduje się w Septuagincie, Biblii Etiopskiego Kościoła Ortodoksyjnego Tewahedo oraz greckiej wersji Biblii Teodocjona. Hieronim nie umieścił Ks. Barucha w Wulgacie, zaczęła się tam pojawiać dopiero od IX wieku; znalazła się m.in. w Wulgacie klementyńskiej (koniec XVI w.). W Wulgacie znajduje się wśród ksiąg prorockich.

Również w Wulgacie w Ks. Barucha znajduje się 6. rozdział – to tzw. List Jeremiasza. Jednak w Biblii Kościoła Prawosławnego i Septuagincie ów List stanowi osobną księgę. Frank Thielman w „Theology of the New Testament” zwraca uwagę, że ów list (1 Księga Barucha 6:1-72) jest „zdecydowanie nieautentyczny”.

Atanazy Wielki o obecności Ks. Barucha w Kanonie

Atanazy Wielki (ok. 295 – 373 r.) w swoim Liście Świątecznym 39 (367 r.) pisał tak na temat kanonu:

Mamy zatem w Starym Testamencie dwadzieścia dwie księgi; gdyż, jak słyszałem, zostało przekazane, jest to liczba liter u Hebrajczyków; ich kolejność i nazwy są następujące. Pierwsza to Księga Rodzaju, potem Księga Wyjścia, następnie Księga Kapłańska, po niej Liczb, a następnie Księga Powtórzonego Prawa. Po nich jest Jozue, syn Nuna, potem Sędziowie, a potem Rut. I znowu, po tych czterech księgach Królewskich, pierwsza i druga są liczone jako jedna księga, podobnie trzecia i czwarta jako jedna księga. I znowu, pierwsza i druga Kronik są liczone jako jedna księga.

I znowu Ezdrasz, pierwsza i druga to podobnie jedna księga. Po nich jest Księga Psalmów, potem Księga Przysłów, następnie Księga Koheleta i Pieśń nad Pieśniami. Za nim następuje Hiob, potem Prorocy, dwunastu uznanych za jedną księgę. Następnie Izajasz, jedna księga, potem Jeremiasz z Baruchem, Lamentacje i list, jedna księga; potem Ezechiel i Daniel, każda to jedna księga. Tak dotąd one stanowią Stary Testament.

Zwróćmy uwagę, że IV-wieczny ojciec Kościoła uznawał Ks. Barucha za wchodzącą w skład kanonu, ale nie wyliczył Ks. Estery.

Wątki teologiczne

Demony jako bogowie pogan

W 1 Księdze Barucha 4:7 czytamy:

Albowiem pobudziliście do gniewu waszego Stworzyciela, składając ofiary demonom, a nie Bogu (B. Poznańska)

Jest to zgodne z teologią biblijną, gdzie „demony” (w Septuagincie) to bogowie pogan, czyli martwe posągi (porównaj: Księga Powtórzonego Prawa 32:17; Psalm 106:37; Księga Izajasza 65:3)

Izrael jako kraj „płynący mlekiem i miodem”

W 1 Księdze Barucha 1:20 czytamy:

Dlatego przywarło do nas zło i przekleństwo, jakie Pan [nam] zapowiedział przez swego sługę Mojżesza, w on dzień, w który wyprowadził naszych ojców z ziemi egipskiej, aby nam dać ziemię płynącą mlekiem i miodem, jak to jest jeszcze i dziś

Podobny opis to stały motyw tekstów biblijnych (porównaj: Księga Wyjścia 3:8; Księga Wyjścia 13:5; Księga Kapłańska 20:24; Księga Liczb 14:8; Księga Powtórzonego Prawa 6:3; Księga Powtórzonego Prawa 26:9; Księga Jozuego 5:6; Księga Jeremiasza 11:5).

Wspomniany w wersecie tytuł „sługa [Boga]” zostaje zastosowany również do proroków (1 Księga Barucha 2:20).

Cudowna interwencja Boga w historii Izraelitów

W 1 Księdze Barucha 2:10 czytamy:

A teraz, Panie, Boże Izraela, któryś wyprowadził swój lud z ziemi egipskiej potężną ręką, przez znaki i cuda, z wielką mocą i wyciągniętym ramieniem, i [przez to] ustanowiłeś sobie Imię aż po dzień dzisiejszy

Motyw aktywnego udziału Boga w historii ludu Bożego to stały element narracji biblijnej – porównaj: Księga Wyjścia 7:3; Księga Powtórzonego Prawa 4:34; Księga Powtórzonego Prawa 6:22; Księga Powtórzonego Prawa 7:19; Księga Powtórzonego Prawa 29:2; Księga Jeremiasza 32:20f.; Psalm 78:43; Psalm 105:27; Psalm 135:9; Księga Nehemiasza 9:10; a także Księga Mądrości 10:16.

Personifikacja gwiazd

W 1 Księdze Barucha 3:34 czytamy:

Gwiazdy świecą na swych posterunkach i radują się!

Język personifikacji przypomina podobny zabieg stylistyczny z Biblii, np. Sędziów 5:20, Psalm 148:3)

Pokój Boży na wieki

W 1 Księdze Barucha 3:13 czytamy:

Gdybyś był postępował drogą Bożą, mieszkałbyś w pokoju na wieki.

Przypomina to zapowiedź z Ks. Izajasza 9:7:

Rozmnożone będzie państwo jego, a pokoju nie będzie końca: na stolicy Dawidowej i na królestwie jego siedzieć będzie: aby je utwierdził i umocnił w sądzie i w sprawiedliwości, odtąd i aż na wieki (Izajasza 9:7; Biblia Wujka)

Bibliografia

  • The New International Dictionary of New Testament Theology
  1. „Ancient Texts for New Testament Studies. A Guide to the
    Background Literature”; Hendrickson Publishers, Inc (2005 r.); s. 17