Gdy rozmowa schodzi na życie księży, pytanie o małżeństwo pojawia się bardzo często. Na pytanie, czy ksiądz może mieć żonę, odpowiedź zależy przede wszystkim od obrządku, momentu zawarcia małżeństwa i tego, czy mówimy o kapłanie Kościoła katolickiego obrządku łacińskiego. Wyjaśniam też, czym różni się celibat od bezżeństwa, jakie istnieją wyjątki i co dzieje się, gdy duchowny chce odejść z kapłaństwa.
W polskim Kościele rzymskokatolickim obowiązuje celibat kapłanów
- Kapłan obrządku łacińskiego co do zasady nie może zawrzeć małżeństwa.
- Żonaty mężczyzna może zostać stałym diakonem, ale zwykle nie może przyjąć święceń kapłańskich.
- Kościoły wschodnie dopuszczają święcenia żonatych mężczyzn, jeśli małżeństwo zawarto przed ordynacją.
- Wyjątki dotyczą między innymi niektórych byłych duchownych anglikańskich i wymagają zgody Stolicy Apostolskiej.
- Samo odejście z parafii nie znosi automatycznie obowiązku celibatu.
W Polsce ksiądz rzymskokatolicki żyje w celibacie
W Kościele łacińskim, do którego należy większość katolickich parafii w Polsce, kapłan składa zobowiązanie do celibatu, czyli bezżenności i zachowania wstrzemięźliwości seksualnej. Nie jest to jedynie zwyczaj środowiskowy, lecz obowiązek zapisany w prawie kanonicznym.
Dlatego mężczyzna, który chce zostać księdzem, zazwyczaj powinien być nieżonaty i przyjąć święcenia z zamiarem życia w celibacie. Z kolei mężczyzna już pozostający w małżeństwie nie może zwyczajnie rozpocząć drogi do kapłaństwa w obrządku łacińskim. W prawie istnieją szczególne wyjątki, ale nie są one standardową ścieżką powołania.
Trzeba też odróżnić księdza od diakona stałego. Żonaty mężczyzna może zostać diakonem stałym, czyli duchownym pomagającym między innymi w liturgii, głoszeniu homilii i posłudze charytatywnej. Nie oznacza to jednak, że automatycznie może później przyjąć święcenia kapłańskie.
Celibat nie oznacza niechęci do małżeństwa
Kościół katolicki nie uważa małżeństwa za coś gorszego od życia bezżennego. Małżeństwo i celibat są dwiema różnymi drogami powołania, a nie konkurencyjnymi poziomami pobożności. W praktyce celibat ma wyrażać całkowite oddanie służbie Bogu i wspólnocie.
Kapłan nie ma własnej rodziny w sensie małżeńskim, dlatego może przeznaczać więcej czasu na posługę duszpasterską, wizyty u chorych, spowiedź, katechezę i życie parafii. Nie oznacza to oczywiście, że jego życie jest wolne od samotności, odpowiedzialności czy trudnych emocji. Celibat jest wymagającym zobowiązaniem, a nie prostym przywilejem.
Ważne jest także rozróżnienie między doktryną a dyscypliną. Celibat kapłański w Kościele łacińskim jest zasadą dyscyplinarną, a nie dogmatem o niezmiennym charakterze. Kościół może regulować tę kwestię inaczej, co widać w tradycjach wschodnich, ale obecna praktyka rzymskokatolicka pozostaje jednoznaczna.
Jakie wyjątki przewiduje Kościół katolicki
Istnienie wyjątków często prowadzi do skrótu myślowego, że każdy ksiądz może po prostu zdecydować się na małżeństwo. Tak nie jest. Wyjątki są ściśle określone i nie zmieniają podstawowej reguły obowiązującej w Polsce.
Żonaty mężczyzna może zostać diakonem stałym
W Kościele łacińskim żonaci mężczyźni mogą przyjąć święcenia diakonatu stałego, jeśli spełnią wymagania formacyjne i uzyskają zgodę przełożonych kościelnych. Jeżeli po święceniach żona diakona umrze, nie może on zawrzeć kolejnego małżeństwa, chyba że prawo kościelne przewiduje szczególną dyspensę.
W Kościołach wschodnich żonaci kapłani są możliwi
W katolickich Kościołach wschodnich, na przykład w tradycjach bizantyjskich, żonaty mężczyzna może zostać wyświęcony na kapłana. Warunek jest istotny: małżeństwo musi zostać zawarte przed święceniami. Po przyjęciu święceń kapłan nie może już się ożenić.
Biskupi w tych Kościołach są wybierani spośród duchownych bezżennych albo wdowców. Dlatego obecność żonatych księży nie oznacza, że wszystkie zasady dotyczące duchowieństwa są tam całkowicie inne.
Przeczytaj również: Co to znaczy jak się śni ksiądz? Odkryj ukryte znaczenia snu
Byli duchowni anglikańscy mogą otrzymać specjalną zgodę
W pojedynczych przypadkach Kościół katolicki dopuszcza do kapłaństwa żonatych duchownych pochodzących z tradycji anglikańskiej, którzy przechodzą do pełnej jedności z Kościołem katolickim. Potrzebna jest do tego indywidualna zgoda Stolicy Apostolskiej, a rozwiązanie nie stanowi powszechnego wyjątku dostępnego każdemu kandydatowi.
Takie przypadki spotyka się głównie w krajach, gdzie działają specjalne struktury dla byłych anglikanów. W Polsce nie jest to zwyczajna droga do kapłaństwa ani rozwiązanie, na które może powołać się każdy żonaty mężczyzna.
Co się dzieje, gdy ksiądz chce się ożenić po święceniach
Kapłan, który zakocha się albo uzna, że chce założyć rodzinę, nie może po prostu zrezygnować z pracy w parafii i zawrzeć ślubu. Samo odejście z czynnej posługi nie znosi obowiązku celibatu. Duchowny musi przejść formalną procedurę dotyczącą zwolnienia ze stanu duchownego i obowiązku celibatu.
Dopiero po uzyskaniu odpowiedniej dyspensy może zawrzeć małżeństwo w sposób uznawany przez Kościół. Do tego czasu próba ślubu byłaby sprzeczna z prawem kanonicznym. Święcenia kapłańskie nie są przy tym traktowane jak zwykły urząd, z którego można zrezygnować jednym oświadczeniem.
To rozróżnienie bywa pomijane w medialnych opisach odejść księży. Rezygnacja z posługi, utrata prawa do wykonywania funkcji i dyspensa od celibatu to trzy różne kwestie, które mogą wymagać odrębnych decyzji kościelnych.
Jak wygląda to w prawosławiu i innych tradycjach
Różnice między Kościołem rzymskokatolickim a prawosławiem są w tym temacie wyraźne. W wielu Kościołach prawosławnych żonaty mężczyzna może zostać kapłanem, pod warunkiem że ślub odbył się przed ordynacją. Kapłan, który pozostaje wdowcem, zazwyczaj nie może ponownie się ożenić i zachować posługi.
| Tradycja | Czy żonaty mężczyzna może zostać kapłanem? | Czy kapłan może ożenić się po święceniach? |
|---|---|---|
| Kościół łaciński | Zasadniczo nie, poza rzadkimi wyjątkami | Nie |
| Katolickie Kościoły wschodnie | Tak, jeśli małżeństwo było zawarte przed święceniami | Nie |
| Kościoły prawosławne | Tak, zwykle przed święceniami | Nie |
Ta tabela pokazuje, dlaczego odpowiedź zależy od tego, o jakim Kościele mówimy. Zdjęcie żonatego duchownego w telewizji nie musi oznaczać, że jest on księdzem rzymskokatolickim. Może należeć do Kościoła wschodniego, prawosławnego albo korzystać z wyjątkowej zgody.
Jedno rozróżnienie, które porządkuje całą odpowiedź
W polskiej parafii rzymskokatolickiej ksiądz co do zasady nie ma żony i nie może zawrzeć małżeństwa po święceniach. Inaczej wygląda sytuacja w katolickich Kościołach wschodnich oraz w prawosławiu, gdzie żonaci mężczyźni mogą zostać kapłanami, jeśli ślub nastąpił wcześniej.
Najprościej zapamiętać to tak: małżeństwo przed święceniami może być dopuszczalne w niektórych tradycjach, ale małżeństwo po święceniach nie jest zwykłą możliwością. Właśnie ta różnica wyjaśnia większość nieporozumień dotyczących życia rodzinnego duchownych.
